Trong khuôn khổ dự án hợp tác “Phát triển Giáo dục thể chất và Thể thao trong nhà trường phổ thông ở Việt Nam” giữa Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES) và Tập đoàn NIKE, với sự đồng hành của Công ty Cổ phần Danson Solutions, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Chương trình và Đánh giá Giáo dục được lãnh đạo Viện giao làm đơn vị đầu mối triển khai các hoạt động chuyên môn.
Ngày 18 tháng 6 năm 2026, tại Hà Nội, Trung tâm đã phối hợp tổ chức Hội thảo “Thực trạng và giải pháp thúc đẩy sự tham gia thể thao của trẻ em gái cấp trung học cơ sở tại Việt Nam” theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, nhằm công bố, chia sẻ và thảo luận các kết quả chính của nhiệm vụ nghiên cứu, đồng thời tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, địa phương, nhà trường, giáo viên, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp đồng hành và nhóm nghiên cứu cùng trao đổi về những giải pháp có khả năng triển khai trong thực tiễn trường học.
Hội thảo có sự tham dự trực tiếp của khoảng 80 đại biểu đến từ các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo; Cục Thể dục thể thao Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; các tổ chức quốc tế UNESCO, UN Women, UNICEF, UNFPA; VNIES, đại diện Nike Việt Nam, Danson Solutions; các Sở Giáo dục và Đào tạo Cần Thơ, Huế và Ninh Bình; cùng các chuyên gia, cán bộ quản lý, nữ vận động viên tiêu biểu, giáo viên Giáo dục thể chất, học sinh và cơ quan báo chí. Hội thảo đồng thời được kết nối trực tuyến tới 34 Sở Giáo dục và Đào tạo trên cả nước.
Phát biểu khai mạc và định hướng nội dung
Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam – khẳng định đây là nghiên cứu lớn nhất từ trước đến nay về chủ đề này, được thực hiện theo cách tiếp cận đa nguồn. Viện trưởng nhấn mạnh, ở lứa tuổi 11–15, những thay đổi về tâm sinh lý cùng với áp lực học tập, định kiến giới và tâm lý thiếu tự tin khiến nhiều trẻ em gái dần rời xa hoạt động thể chất, dù môi trường học đường vốn là nền tảng để hình thành lối sống lành mạnh.
GS.TS. Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo
“Việc duy trì vận động không chỉ nâng cao sức khỏe thể chất mà còn hỗ trợ sức khỏe tinh thần, sự tự tin, khả năng hợp tác trong môi trường học đường” – GS.TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh.
Theo GS.TS. Lê Anh Vinh, từ những bằng chứng khoa học thu được, Viện cùng các đối tác sẽ tiếp tục đề xuất tăng thời lượng cho môn Giáo dục thể chất, đồng thời chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các mô hình can thiệp bền vững, mở ra cơ hội phát triển toàn diện cho trẻ em gái Việt Nam thông qua thể thao.
Kết quả nghiên cứu: thực trạng và rào cản
Thay mặt nhóm nghiên cứu, TS. Lý Quốc Biên – chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Chương trình và Đánh giá Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam – đã trình bày những con số phản ánh rõ nét khoảng cách giới trong hoạt động thể thao học đường. Khảo sát trực tuyến được thực hiện với 524.674 đối tượng tại 34 tỉnh/thành phố cho thấy, dù Việt Nam đã có nền tảng chính sách về giáo dục thể chất, thể thao trường học, quyền trẻ em và bình đẳng giới, nhưng cơ chế và nguồn lực dành riêng cho học sinh nữ vẫn chưa thực sự rõ nét.
TS. Lý Quốc Biên – chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Chương trình và Đánh giá Giáo dục trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu
Mức độ yêu thích thể thao trung bình của học sinh nữ đạt 3,63/5, thấp hơn học sinh nam (3,98/5). Về hành vi, tỷ lệ học sinh nữ tham gia vận động, luyện tập hoặc chơi thể thao ngoài giờ học đạt 52,36%, thấp hơn nam 17,55%; chỉ 20,80% học sinh nữ đạt từ một giờ vận động mỗi ngày trở lên. Tuy vậy, học sinh nữ không phải là nhóm “không thích thể thao”: các em vẫn nhận thức được lợi ích của vận động và chủ yếu tham gia vì sức khỏe, vóc dáng, giảm căng thẳng và phát triển kỹ năng, song mức độ đam mê tự thân chưa đủ mạnh để vượt qua rào cản.
Báo cáo chỉ ra các rào cản nổi bật như ít môn thể thao phù hợp, giờ học còn đơn điệu, thiếu tự tin, sợ bị chê cười, lo ngại chấn thương, ảnh hưởng của tâm sinh lý lứa tuổi và e ngại khi luyện tập cùng bạn nam. Một phát hiện đáng chú ý là nghịch lý giữa hứng thú và thói quen: tại mô hình “Ngày hội thể thao thân thiện”, tỷ lệ học sinh nữ tham gia đạt trung bình 80,5% (dao động 70,3% – 92,1% giữa các trường), cao hơn nhiều so với mức 52,36% trong khảo sát diện rộng. Điều này cho thấy rào cản còn nằm ở điều kiện tổ chức và môi trường hỗ trợ – khi hoạt động được thiết kế phù hợp, vui và ít áp lực, các em sẵn sàng tham gia tích cực. Từ đó, nghiên cứu khuyến nghị tạo dựng môi trường thể thao thân thiện, an toàn, khuyến khích sự tiến bộ thay vì thành tích, cùng hệ thống giải pháp đồng bộ giữa Bộ, ngành – Sở Giáo dục và Đào tạo – nhà trường – giáo viên – phụ huynh – cộng đồng và doanh nghiệp.
Những hoạt động thực tiễn đồng hành cùng nghiên cứu
Nghiên cứu là bước tiếp nối của một hành trình dài. Từ năm 2022, VNIES phối hợp cùng Danson Solutions và sự hỗ trợ của Nike Việt Nam đã triển khai dự án “Năng động cùng Thể thao” với Chiến lược 6C trên phạm vi toàn quốc, mang đến trải nghiệm vận động tích cực cho hơn 7 triệu học sinh tiểu học. Năm 2026, các đối tác mở rộng trọng tâm sang nhóm trẻ em gái lứa tuổi 11–15. Trong khuôn khổ dự án, Trung tâm đã phối hợp tổ chức khóa tập huấn “Bồi dưỡng kỹ năng tổ chức hoạt động thể thao cho trẻ em gái lứa tuổi 11–15” tại Hà Nội (12–13/3/2026) cho đội ngũ chuyên gia và giáo viên cốt cán, vận dụng tài liệu Coaching Girls Guide của Nike; tiếp đó, chuỗi ngày hội “Nữ sinh năng động” tại 06 trường THCS ở Ninh Bình, thành phố Huế và Cần Thơ vừa tạo sân chơi cho học sinh, vừa cung cấp dữ liệu thực địa quan trọng.
Chia sẻ kinh nghiệm từ các địa phương
Đại diện các Sở Giáo dục và Đào tạo Cần Thơ, thành phố Huế và Ninh Bình đã chia sẻ thực trạng và kinh nghiệm thúc đẩy trẻ em gái tham gia luyện tập thể dục thể thao tại địa phương. Các tham luận ghi nhận nhiều điểm sáng như hầu hết học sinh tham gia đầy đủ chương trình Giáo dục thể chất chính khóa, nhiều trường duy trì câu lạc bộ thể thao và tỷ lệ nữ vận động viên tham gia các giải thể thao học sinh ngày càng tăng; đồng thời nhìn nhận những hạn chế chung về tỷ lệ tham gia thường xuyên, tâm lý e ngại và điều kiện cơ sở vật chất chưa phù hợp với nhu cầu của trẻ em gái. Trên cơ sở đó, các địa phương kiến nghị tăng cường truyền thông thay đổi định kiến giới, đa dạng hóa hình thức tổ chức, phát triển câu lạc bộ thể thao nữ, đầu tư cơ sở vật chất và duy trì các ngày hội thể thao gắn với mục tiêu xây dựng trường học hạnh phúc.
Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình, Huế và Cần Thơ trình bày tham luận tại Hội thảo
Trao đổi, đề xuất giải pháp
Phiên thảo luận chung có sự tham gia của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cục Thể dục thể thao (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), các tổ chức quốc tế, Nike Việt Nam, Danson Solutions, cùng các chuyên gia, nữ vận động viên tiêu biểu, giáo viên và học sinh. Đại diện Vụ Giáo dục Phổ thông cho biết, Chương trình GDPT 2018 đưa Giáo dục thể chất thành môn học bắt buộc nên 100% học sinh đều tham gia, yếu tố bình đẳng giới được chú trọng ngay trong sách giáo khoa và cách tổ chức lớp học; đồng thời nhấn mạnh vai trò truyền cảm hứng của giáo viên để mỗi học sinh nữ tìm được ít nhất một môn thể thao yêu thích. Đại diện Vụ Học sinh – Sinh viên đánh giá cao mô hình “Ngày hội thể thao thân thiện” và cho biết sẽ đánh giá mô hình và tham mưu với lãnh đạo Bộ trong việc tập huấn cán bộ cốt cán, triển khai tới các Sở, gắn ngày hội với việc ra mắt câu lạc bộ và hệ thống giải thể thao học sinh.
Đại diện UNICEF nhấn mạnh ba định hướng “sáng tạo – bền vững – sự dẫn dắt của chính các em nữ sinh”, cho rằng quan trọng nhất là thay đổi nhận thức và phương pháp dạy học; đề xuất tiếp cận theo hướng giáo dục “kỹ năng chuyển đổi” gắn với mô hình 6C — phát triển đồng thời thể chất, sức khỏe tinh thần và sự tự tin — đồng thời huy động nguồn lực từ cả nhà nước và khu vực tư nhân, triển khai xuyên suốt từ cấp mầm non.
Phần trao đổi đặc biệt xúc động với chia sẻ của một nữ vận động viên đội tuyển điền kinh quốc gia: “Em từng bị ngăn cản và hoài nghi chính mình, nhưng nhờ sự động viên của mẹ đã kiên trì theo đuổi và gặt hái thành tích, các bạn nữ hãy vững bước và tìm được môn thể thao mình yêu thích để đi đến cùng”. Đại diện học sinh Trường THCS Genesis (Hà Nội) cũng giới thiệu mô hình câu lạc bộ thể thao do chính học sinh điều hành, tạo cơ hội luyện tập và thể hiện hằng tháng.
Các đại biểu trao đổi tại phiên thảo luận chung
Định hướng tiếp theo
Phát biểu tổng kết và bế mạc hội thảo, GS.TS. Lê Anh Vinh ghi nhận phong trào thể thao học đường đã “tốt hơn rất nhiều so với 20–30 năm trước”; nhấn mạnh cần nhìn nhận Giáo dục thể chất một cách toàn diện, bởi tổ chức tốt hoạt động thể thao sẽ đồng thời rèn cho học sinh kỹ năng mềm, tinh thần đồng đội và khả năng vượt qua thất bại – điều mà thành tích học tập không phải lúc nào cũng mang lại. Theo Viện trưởng, thể thao học đường chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững của thể thao nói chung. Đặc biệt với học sinh nữ, ông cho rằng cần những chính sách mạnh mẽ và dành riêng hơn, tạo thêm sân chơi để các em tự tin thể hiện; dẫn chứng tỷ lệ tham gia đạt tới khoảng 80% khi tổ chức ngày hội riêng cho nữ sinh, và nhắc lại thông điệp về niềm tin, sự đồng hành dành cho các em.
Với vai trò là đơn vị đầu mối chuyên môn, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Chương trình và Đánh giá Giáo dục sẽ tiếp tục phối hợp cùng các đối tác nghiên cứu, hoàn thiện và đề xuất các mô hình tổ chức hoạt động thể thao phù hợp, tăng cường năng lực cho đội ngũ giáo viên, góp phần xây dựng môi trường vận động tích cực, hòa nhập để mọi trẻ em gái đều có cơ hội tự tin tham gia và phát triển toàn diện.
Một số hình ảnh tại hội thảo
