Sáng 30/3, tại Hà Nội, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES) tổ chức hội thảo công bố tài liệu “Hướng dẫn tổ chức giáo dục dinh dưỡng tại các trường tiểu học Việt Nam theo phương pháp Nhật Bản”. Hội thảo là dịp để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và giáo viên cùng trao đổi về định hướng, kinh nghiệm và giải pháp triển khai giáo dục dinh dưỡng trong nhà trường tiểu học, hướng tới hình thành cho học sinh những thói quen ăn uống lành mạnh, khoa học và bền vững.
Tham dự hội thảo có GS.TS. Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam; TS. Nguyễn Nho Huy, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo; TS.BS. Nguyễn Đỗ Vân Anh, Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường, Viện Dinh dưỡng Quốc gia; bà Lê Anh Lan, chuyên gia giáo dục của UNICEF, cùng các chuyên gia, cán bộ quản lý giáo dục, nhà khoa học và giáo viên đến từ các cơ sở giáo dục.
GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (VNIES),
phát biểu khai mạc tại hội thảo
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS. Lê Anh Vinh nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của giáo dục dinh dưỡng trong bối cảnh học sinh tiểu học hiện nay học 2 buổi/ngày và có nhiều điều kiện tiếp cận với các nội dung chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng học đường. Mặc dù lĩnh vực này đã được quan tâm từ nhiều năm trước, song thực tiễn vẫn cho thấy những hạn chế nhất định, khi học sinh có xu hướng ít lựa chọn các thực phẩm lành mạnh như rau, cá, món luộc, mà ưu tiên các món chiên, xào. Trên cơ sở đó, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã phối hợp với Quỹ Ajinomoto xây dựng tài liệu hướng dẫn nhằm hỗ trợ giáo viên tích hợp giáo dục dinh dưỡng vào các môn học và hoạt động giáo dục, hướng tới hình thành thói quen ăn uống khoa học cho học sinh. Đặt vấn đề từ kinh nghiệm quốc tế, ông gợi mở: trong khi tại Nhật Bản, trường tiểu học có đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng đồng thời đảm nhiệm vai trò giáo dục dinh dưỡng, thì liệu Việt Nam có thể phát triển mô hình tương tự, hay lựa chọn hướng tích hợp hiệu quả vào chương trình và thực tiễn dạy học hiện hành?
TS. Nguyễn Nho Huy, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên, Bộ GDĐT, phát biểu chào mừng
Phát biểu chào mừng tại hội thảo, TS. Nguyễn Nho Huy khẳng định dinh dưỡng học đường là vấn đề có ý nghĩa quan trọng và nhận được sự quan tâm của nhiều bộ, ngành, cơ quan chuyên môn cũng như các địa phương. Ông cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành nhiều văn bản khuyến nghị, hướng dẫn nhằm bảo đảm dinh dưỡng cho trẻ em ở cấp mầm non và tiểu học. Tuy nhiên, việc tổ chức giáo dục dinh dưỡng một cách bài bản hiện vẫn gặp khó khăn do thiếu đội ngũ chuyên gia, trong khi kiến thức chuyên môn về dinh dưỡng của giáo viên các môn học còn hạn chế.
ThS. Lý Quốc Biên, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển chương trình và Đánh giá giáo dục (VNIES), giới thiệu tài liệu đến hội thảo
Trong phần báo cáo tổng kết và giới thiệu tài liệu, ThS. Lý Quốc Biên, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển chương trình và Đánh giá giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đã trình bày khái quát nội dung tài liệu hướng dẫn tổ chức giáo dục dinh dưỡng theo phương pháp Nhật Bản. Theo đó, giáo dục dinh dưỡng trong cấp tiểu học hiện nay có thể được lồng ghép vào nhiều môn học và hoạt động giáo dục như Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Giáo dục thể chất và Hoạt động trải nghiệm. Các nội dung được thiết kế theo định hướng phát triển đồng thời kiến thức, kỹ năng, năng lực tư duy, phán đoán, diễn đạt cũng như thái độ, tinh thần nhân văn cho học sinh. Năm mạch nội dung trọng tâm của giáo dục dinh dưỡng được xác định gồm: tầm quan trọng của thực phẩm; sức khỏe thể chất và tinh thần; khả năng lựa chọn thực phẩm; lòng biết ơn; và kỹ năng xã hội.
Chia sẻ từ thực tiễn triển khai, cô Nguyễn Bích Ngọc, giáo viên Trường TH, THCS và THPT Thực nghiệm Khoa học giáo dục, cho biết giáo dục dinh dưỡng có thể được kết hợp hiệu quả với dạy học Giáo dục thể chất thông qua quá trình hướng dẫn học sinh tìm hiểu vai trò của dinh dưỡng, lựa chọn thực phẩm trước và sau khi vận động, cũng như xây dựng thói quen ăn uống phù hợp. Trong các hoạt động nhóm, học sinh được trao đổi, tự đưa ra lựa chọn, hiểu rõ ăn gì, ăn như thế nào, biết lợi ích của bữa sáng trước khi đến trường, hạn chế đồ ăn nhanh, đồng thời có thể chia sẻ những hiểu biết đó với gia đình. Theo cô, bộ tài liệu có giá trị thực tiễn cao, nội dung được thiết kế theo hướng trải nghiệm, gần gũi với hoạt động giáo dục trong nhà trường.
Phiên thảo luận bàn tròn
Một nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại hội thảo là phiên thảo luận bàn tròn do ThS. Bùi Ngọc Diệp điều phối, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia dinh dưỡng, cán bộ quản lý trường học và giáo viên trực tiếp giảng dạy. Tại phiên thảo luận, các đại biểu đều thống nhất rằng trường học là môi trường đặc biệt quan trọng để hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho học sinh. Theo TS.BS. Nguyễn Đỗ Vân Anh, Trưởng khoa Dinh dưỡng học đường, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, giáo dục dinh dưỡng cần được tiếp cận theo hướng hiện đại, không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức mà phải hướng đến hình thành hành vi. Điều quan trọng không chỉ là học sinh “biết gì” về dinh dưỡng mà còn là “ăn gì mỗi ngày” và duy trì thói quen đó ra sao trong thực tế.
Từ góc độ người trực tiếp sử dụng tài liệu, cô Hồ Phương Thảo chia sẻ rằng tài liệu có hướng dẫn rõ ràng, cụ thể cả về nội dung lẫn phương pháp, với nhiều hoạt động gợi ý đa dạng, có tính ứng dụng cao. Tuy nhiên, giáo viên cũng mong muốn được cung cấp thêm các học liệu hỗ trợ như giáo án mẫu, thẻ trò chơi, hình ảnh gợi mở để việc triển khai linh hoạt và hiệu quả hơn trong thực tế dạy học.
Thảo luận tại hội thảo cũng cho thấy một yêu cầu quan trọng là cần giúp giáo viên nhận thức rõ giáo dục dinh dưỡng không phải là nội dung “bổ sung thêm” gây quá tải, mà có thể tích hợp tự nhiên trong nhiều tình huống dạy học, cả trong và ngoài lớp học. Tuy nhiên, để làm được điều đó, giáo viên cần được bồi dưỡng thêm về chuyên môn dinh dưỡng, đồng thời cần có sự đồng bộ về học liệu, định hướng nội dung và cơ chế hỗ trợ. Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam hiện chưa có hệ thống cán bộ chuyên trách dinh dưỡng học đường như Nhật Bản, cũng chưa có sự đồng đều giữa các trường về chất lượng bữa ăn, nguồn nhân lực hay điều kiện tổ chức giáo dục dinh dưỡng. Vì vậy, việc xây dựng tài liệu chuẩn hóa, có định hướng thống nhất và gắn chặt với bối cảnh thực tiễn Việt Nam là hết sức cần thiết.
TS. Lê Văn Tuấn – Chuyên viên cao cấp Vụ học sinh, sinh viên chia sẻ tại hội thảo
Ở góc độ quản lý, TS. Lê Văn Tuấn nhấn mạnh rằng tài liệu cần tiếp tục được rà soát về cơ sở khoa học, mức độ tương đồng văn hóa giữa Việt Nam và Nhật Bản, cũng như khả năng triển khai trên diện rộng ở nhiều vùng miền khác nhau. Ông cho rằng để giáo dục dinh dưỡng thực sự đi vào đời sống học đường, cần có lộ trình, có sự đồng bộ giữa các tài liệu, hình thức truyền thông đa dạng hơn như tranh ảnh, video, tờ rơi, và đặc biệt là sự tham gia phối hợp của nhiều lực lượng: cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên y tế học đường, nhân viên nhà ăn, giáo viên và phụ huynh học sinh. Trong đó, gia đình giữ vai trò rất lớn trong việc đồng hành cùng nhà trường và duy trì các thói quen tốt cho học sinh ngay trong đời sống hằng ngày.
Phát biểu tại hội thảo, bà Lê Anh Lan, chuyên gia giáo dục của UNICEF, cho rằng việc lồng ghép giáo dục dinh dưỡng ở thời điểm hiện tại là cần thiết và không nên chậm trễ hơn nữa. Theo bà, tài liệu cần xác định rõ những nội dung cốt lõi để có thể vận dụng ở nhiều địa phương, vùng miền khác nhau; đồng thời cần làm nổi bật hơn mối liên kết giữa nhà trường và gia đình. Bà cũng nhấn mạnh giáo dục dinh dưỡng theo phương pháp Nhật Bản không chỉ hướng tới kiến thức mà còn gắn với phát triển kỹ năng, ví dụ tư duy phản biện và ra quyết định. Hơn nữa, giáo dục dinh dưỡng cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với vận động và giáo dục thể chất.
Phát biểu tổng kết, GS.TS. Lê Anh Vinh một lần nữa khẳng định trách nhiệm đối với từng bữa ăn của học sinh không chỉ thuộc riêng một cá nhân hay một bộ phận, mà cần được đặt trong cả một hệ thống, một hệ sinh thái giáo dục với sự tham gia của nhiều bên liên quan. Ông nhấn mạnh nhu cầu xây dựng tài liệu chuẩn hóa về dinh dưỡng, tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn học sinh, đồng thời thúc đẩy việc tích hợp nội dung giáo dục dinh dưỡng vào chương trình giáo dục, các cuộc thi, hoạt động trải nghiệm và tổ chức bữa ăn học đường. Theo ông, điều quan trọng không chỉ là giúp học sinh “ăn để no”, mà còn nâng cao nhận thức, kỹ năng và thái độ đúng đắn đối với ăn uống, sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
